Sai lầm phổ biến nhất mà nhiều "Sếp" mắc phải: chưa biết rõ mình cần người làm gì, đã đăng tuyển.
Nhân viên phụ tùng không phải một vai trò đơn lẻ. Tuỳ quy mô và mô hình kinh doanh, một cửa hàng có thể cần các vị trí khác nhau:
Nhân viên bán hàng tại quầy - người trực tiếp tiếp khách, tra cứu, báo giá, lấy hàng. Vị trí này cần kỹ năng giao tiếp và kiến thức sản phẩm.
Nhân viên kho - người quản lý nhập xuất, xếp hàng theo mã, kiểm kê. Vị trí này cần sự cẩn thận và logic, không cần giỏi giao tiếp.
Nhân viên kỹ thuật/tư vấn - người tư vấn cho khách về tương thích phụ tùng, mã thay thế. Vị trí này cần kiến thức kỹ thuật sâu, thường là người đã từng làm thợ.
Nhân viên kinh doanh B2B - người chăm sóc khách đại lý, cửa hàng nhỏ lẻ. Vị trí này cần kỹ năng đàm phán và xây dựng quan hệ dài hạn.
Nhân viên xử lý đơn online - người xử lý đơn từ Shopee, Lazada, website. Vị trí này cần thành thạo công nghệ và kỹ năng giao tiếp qua chat/text.
Xác định rõ bạn cần vị trí nào trước, rồi mới tuyển. Đừng tuyển một người rồi giao đủ thứ việc - kết quả thường là nhân viên kiệt sức và "Sếp" cũng không hài lòng.
Tiêu chí 1: Kiến thức về xe máy - quan trọng nhưng không quyết định
Nhiều "Sếp" mặc định: tuyển nhân viên phụ tùng thì phải biết về xe máy.
Đúng, nhưng không phải tuyệt đối.
Có kiến thức xe máy là điểm cộng:
- Biết phân biệt các dòng xe Honda phổ biến (Wave, Future, Vision, Air Blade, SH, Winner...)
- Hiểu các nhóm phụ tùng cơ bản và chức năng của chúng
- Biết đọc mã SKU 11 ký tự
Nhưng kiến thức có thể đào tạo được trong 2-3 tháng nếu người đó có:
- Thái độ học hỏi tích cực
- Trí nhớ tốt
- Sự cẩn thận khi tra cứu
Ngược lại, có những người làm phụ tùng nhiều năm nhưng kiến thức không cập nhật, chỉ biết theo lối mòn, không chịu học mã mới - những người này khó dùng dù CV trông đẹp.
Kết luận: Đừng quá đề cao "kinh nghiệm phụ tùng X năm" trong tuyển dụng. Hãy nhìn vào tiềm năng học hỏi và thái độ làm việc.
Tiêu chí 2: Tính cẩn thận và trách nhiệm với từng mã hàng
Đây là tiêu chí mình đặt cao nhất.
Trong ngành phụ tùng, một sai sót nhỏ có hậu quả lớn:
- Lấy nhầm mã - khách lắp không vừa, mất uy tín tiệm
- Báo giá sai - hoặc lỗ, hoặc khách giận
- Nhập kho nhầm vị trí - sau này tìm không thấy, tưởng hết hàng
- Không cập nhật tồn kho - nhận đơn xong báo "không có hàng"
Cách kiểm tra tính cẩn thận khi phỏng vấn:
Bài test thực tế: Đưa cho ứng viên 5 mã SKU bất kỳ, yêu cầu họ tra cứu trên icsparts.vn và ghi lại tên phụ tùng đúng. Quan sát:
- Có ghi đầy đủ 11 ký tự không, hay viết tắt thành 7-8 ký tự rồi đoán?
- Có chú ý phân biệt I và l, O và 0 không?
- Có hỏi lại khi mã không tra ra (có thể bạn cố tình đưa mã sai) thay vì tự bịa?
Một người cẩn thận sẽ hỏi lại. Một người ẩu sẽ đoán bừa.
Tiêu chí 3: Khả năng giao tiếp - tuỳ vị trí
Với vị trí bán hàng tại quầy hoặc kinh doanh B2B - giao tiếp là kỹ năng cốt lõi.
Nhưng "giao tiếp tốt" không có nghĩa là "nói nhiều".
Giao tiếp tốt trong ngành phụ tùng nghĩa là:
- Lắng nghe trước khi nói - hiểu khách cần gì rồi mới tư vấn
- Hỏi đúng câu - hỏi đời xe, mã khung, đặc điểm hỏng hóc trước khi báo giá
- Giải thích rõ ràng - khi tư vấn mã thay thế, biết giải thích vì sao mã cũ không còn
- Không ép khách - khách lưỡng lự thì giúp họ quyết định, không "chốt cứng"
- Biết im lặng đúng lúc - khi khách đang cân nhắc, đừng nói thêm
Cách kiểm tra: Đặt một tình huống giả định trong phỏng vấn. Ví dụ: "Khách đến hỏi má phanh Vision, anh/chị tư vấn thế nào?". Một người giao tiếp tốt sẽ hỏi ngược: "Vision đời nào ạ? Có ABS không? Đã thay lần gần nhất khi nào?". Một người chưa tốt sẽ báo ngay một mức giá.
Tiêu chí 4: Tính trung thực - không thoả hiệp
Đây là tiêu chí đỏ. Mất một nhân viên trung thực thì tốn kém. Giữ một nhân viên không trung thực còn tốn kém hơn nhiều.
Trong ngành phụ tùng, các tình huống đòi hỏi trung thực rất nhiều:
- Ăn chênh giá khi khách không kiểm tra
- Lấy phụ tùng trong kho cho người ngoài
- Nhập hàng kém chất lượng nhưng báo cho Sếp là hàng chuẩn
- Báo cáo tồn kho sai để che giấu thất thoát
- Nhận hoa hồng riêng từ nhà cung cấp khi mua hàng
Cách kiểm tra ban đầu thông qua phỏng vấn rất khó - vì ai cũng nói mình trung thực. Cách hiệu quả hơn:
Đặt câu hỏi tình huống đạo đức:
- "Nếu một khách quen ngỏ ý muốn anh/chị tuồn hàng cho họ giá rẻ hơn, anh/chị xử lý sao?"
- "Nếu phát hiện đồng nghiệp lấy hàng riêng, anh/chị làm gì?"
Quan sát phản ứng. Người trung thực sẽ trả lời thẳng. Người có vấn đề sẽ vòng vo, đánh trống lảng, hoặc trả lời theo kiểu "đáp án mẫu" mà ai cũng có thể đoán.
Kiểm tra tham chiếu (reference check): Gọi cho người chủ cũ của ứng viên. Hỏi thẳng: "Anh ấy/chị ấy có bao giờ làm gì khiến anh/chị nghi ngờ về tính trung thực không?". Câu trả lời thường rất tiết lộ - kể cả khi người được hỏi không nói trực tiếp, ngữ điệu và cách trả lời cũng đủ thông tin.
Tiêu chí 5: Khả năng học công nghệ
Năm 2026 rồi - không thể tuyển nhân viên phụ tùng "không biết dùng smartphone".
Nhân viên phụ tùng hiện đại cần biết:
- Tra cứu trên các hệ thống như icsparts.vn
- Sử dụng phần mềm quản lý cửa hàng (POS, ERP)
- Xử lý đơn hàng từ Shopee, Lazada, TikTok Shop
- Chụp ảnh phụ tùng và gửi qua Zalo cho khách
- Cập nhật tồn kho trên hệ thống
Không yêu cầu trình độ IT cao. Chỉ cần:
- Sử dụng smartphone thành thạo
- Biết gõ tiếng Việt nhanh
- Có thái độ tích cực với việc học công cụ mới
Ứng viên có câu nói "tôi không hợp với công nghệ" hoặc "tôi quen làm tay" - hãy cẩn thận. Họ có thể là thợ giỏi, nhưng không phải nhân viên phù hợp cho cửa hàng đang số hoá.
Tiêu chí 6: Sức khoẻ và sự bền bỉ
Tiêu chí này ít người nói nhưng rất quan trọng.
Công việc phụ tùng đòi hỏi:
- Đứng nhiều giờ tại quầy (với nhân viên bán hàng)
- Khuân vác phụ tùng nặng (lốp, ắc quy, dàn áo) - với nhân viên kho
- Tập trung cao độ trong thời gian dài để tra mã chính xác
- Làm việc cuối tuần (cao điểm khách hàng)
Khi phỏng vấn, quan sát:
- Tinh thần ứng viên có ổn định không
- Có dấu hiệu bệnh tật mãn tính ảnh hưởng đến công việc không
- Họ có cam kết được lịch làm việc của cửa hàng (kể cả thứ 7, chủ nhật) không
Đừng tế nhị quá để rồi sau này phải sa thải vì không phù hợp lịch.
Tiêu chí 7: Phù hợp văn hoá cửa hàng
Mỗi cửa hàng phụ tùng có một "tính cách" riêng.
- Có cửa hàng phong cách trẻ, năng động, làm online mạnh
- Có cửa hàng truyền thống, khách quen lâu năm, không thích thay đổi
- Có cửa hàng B2B chuyên nghiệp, đóng comple tiếp khách
- Có cửa hàng dành cho thợ, ngôn ngữ đời thường
Một người giỏi nhưng không hợp văn hoá sẽ mệt mỏi. Một người vừa đủ năng lực nhưng hợp văn hoá sẽ phát triển nhanh.
Trong phỏng vấn, hãy mô tả thực tế công việc và môi trường - không tô hồng. Để ứng viên tự đánh giá mình có hợp không. Tốt nhất là cho họ thử việc 1-2 ngày tại cửa hàng trước khi quyết định.
Tiêu chí 8: Mức lương và động lực dài hạn
Đây là phần hai bên thường né tránh.
Một số "Sếp" muốn thuê người giỏi với lương thấp, nghĩ rằng "đào tạo xong họ sẽ trung thành". Sai lầm.
Người giỏi sẽ rời đi khi tìm được nơi trả đúng giá trị. Nếu bạn không trả tương xứng, đừng kỳ vọng họ ở lại lâu.
Nguyên tắc thực tế:
- Mức lương cơ bản phải nằm trong khung thị trường khu vực bạn
- Có hoa hồng/thưởng theo doanh số nếu là vị trí bán hàng
- Có lộ trình tăng lương rõ ràng (sau 6 tháng, 1 năm)
- Có chính sách phúc lợi tối thiểu (BHXH, BHYT, nghỉ phép)
Điều này không chỉ là vấn đề tiền - mà là vấn đề cam kết. Một "Sếp" sẵn sàng làm đầy đủ chế độ là "Sếp" mà nhân viên giỏi muốn gắn bó.
Ngược lại, "Sếp" tìm cách trốn BHXH, ăn chặn lương, không có hợp đồng lao động - sẽ chỉ thu hút được người "có vấn đề" hoặc người chưa có lựa chọn tốt hơn.
Quy trình phỏng vấn đề xuất
Tổng hợp các tiêu chí trên, đây là quy trình phỏng vấn 3 vòng mà mình khuyên dùng:
Vòng 1 - Lọc CV và phỏng vấn nhanh (15-20 phút)
Kiểm tra cơ bản: thái độ, hình thức, khả năng giao tiếp, lý do nghỉ việc cũ.
Loại ngay nếu thấy: ứng viên nói xấu chỗ làm cũ, vòng vo về lý do nghỉ, không có thông tin tham chiếu rõ ràng.
Vòng 2 - Test chuyên môn và tình huống (45-60 phút)
- Bài test tra cứu mã SKU trên icsparts.vn
- 3 tình huống thực tế (xử lý khách khó, mã không có hàng, sai sót trong báo giá)
- 2 câu hỏi đạo đức
Quan sát quá trình suy nghĩ và cách diễn đạt.
Vòng 3 - Thử việc 1-2 ngày tại cửa hàng
- Cho ứng viên trải nghiệm thực tế công việc
- Quan sát cách họ tương tác với đồng nghiệp, khách hàng
- Đánh giá độ phù hợp văn hoá
Sau 3 vòng, quyết định có nhận hay không. Đừng vội. Tuyển sai mất 3-6 tháng để sửa, tuyển đúng được nhiều năm yên tâm.
Lời khuyên cuối - "Sếp" tốt mới có nhân viên tốt
Mình muốn nói thẳng phần cuối này.
Có những "Sếp" suốt ngày than "không tuyển được người tử tế". Nhưng nhìn lại cách họ đối xử với nhân viên: chậm trả lương, không có hợp đồng, mắng nhân viên trước mặt khách, không công nhận đóng góp.
Người giỏi không thiếu chỗ làm. Họ chọn nơi để gắn bó, không phải nơi nào tuyển cũng vào.
Để có nhân viên tốt, "Sếp" cũng cần:
- Trả lương đúng hạn, đúng giá trị
- Tôn trọng nhân viên như con người, không phải máy móc
- Đầu tư đào tạo và phát triển
- Xây dựng môi trường làm việc minh bạch, không có chuyện "bè phái"
- Lắng nghe phản hồi và sửa khi mình sai
Một cửa hàng phụ tùng tử tế cần hai vế: chủ tử tế và nhân viên tử tế. Chỉ thiếu một vế thôi cũng không bền.
Kết
Tuyển dụng nhân viên phụ tùng không có công thức cố định. Mỗi cửa hàng có nhu cầu riêng, mỗi vùng miền có đặc thù riêng.
Nhưng các tiêu chí cơ bản - cẩn thận, trung thực, sẵn sàng học, phù hợp văn hoá - thì áp dụng được ở mọi nơi.
Hy vọng bài viết này giúp các "Sếp" trong ngành phụ tùng xe máy có thêm góc nhìn để xây dựng đội ngũ vững mạnh, gắn bó dài hạn.
Ngành này đi xa được hay không, phụ thuộc vào việc chúng ta có xây được những đội ngũ tử tế cùng nhau làm việc tử tế hay không.